— умный, разумный — дельный // умно, разумно, дельно — ақылды бала умный ребенек — ақылды сөз умные слова — ақылды іс разумное действие — сен мұны ақылды істедің ты разумно поступилақылды (адам) айтқызбай біледі умный догадается без слов — ақылды ада- батпанақ, ақылсыз адам - сасқалақ умный поступает уверенно, глупый теряется — ақылды көргенін айтар, ақымақ жегенін (или беpгенін) айтар умный говорит о том, что видел, глупый - о том, что ел и пил (или одолжил дpугим) — ақылды балам қазанның астына қарайды, ақымақ балам үстіне қарайды умный сын заглядывает под котел, а глупый смотрит, что сверху (т.е. умный заботится чтобы гоpел огонь в очаге и сваpилась пища, а глупый думает, готова ли пища) — ақылдыға ишарат, ақымаққа - келтек умному намек, глупому - дубина (т. е. умному достаточно намекнуть и он сделает, то, что нужно, а дуpаку для этого нужна палка) — ақылды екі айтқызбас, ақымақ бір де айтқызбас умный не позволит, чтобы ему сказали дважды (о чем-л.), а глупый даже один раз (т.е. не дает сказать) — ақылды екі айтқызбас, ақымақ мүлде айтқызбас умному не надо дважды повторять, глупому не надо вовсе говорить — ақылды мақтанса іс тындырар, ақылсыз мақтанса, аяғын сындырар умный хвастает - дело сделает, глупый хвастает - беду натворит — ақылды сөзге тоқтайды, ақылсыз бөзге тоқтайды умный ценит слова, дурак - вещи